Spis treści
1. „Dom Jeża” – musical o życiu, domu i zrównoważonym rozwoju
Wprowadzenie:
Mariampolska Szkoła Sztuki kończy każdy rok akademicki musicalem choreograficznym stworzonym wspólnymi siłami uczniów i nauczycieli. W 2023 roku był to „Generation Z”, a 15 maja 2024 roku odbyła się premiera musicalu „Dom Jeża” dla publiczności miasta. Musical ten był przygotowywany w okresie od stycznia do maja. Poruszał kilka ważnych kwestii. Twórcy przedstawienia na pierwszym miejscu postawili ludzkie problemy egzystencjalne, poszukując odpowiedzi na pytania „Gdzie jest nasz dom?”. Czy tam, gdzie mieszkamy, gdzie panuje pokój i radość, gdzie jest przytulnie, ciepło i po prostu dobrze być? Gdzie jest nasze serce?
Drugim problemem była próba zjednoczenia wszystkich twórców musicalu – artystów, muzyków i choreografów.
A trzecim, nie mniej ważnym tematem, był zrównoważony rozwój w twórczości.
1.1 Zasoby, materiały:
Twórcami spektaklu są artyści i nauczyciele urodzeni i wychowani w Mariampolu, a uczestnikami – uczniowie programów artystycznych, choreograficznych i muzycznych Szkoły Sztuki. Tym samym, łącząc ich, spektakl stanowił integrację wszystkich przedmiotów nauczanych w szkole.
Do scenografii wykorzystano surowce wtórne. Stroje bohaterów zostały uszyte nie tylko z nowych materiałów, ale również z używanej odzieży, wiele elementów spektaklu zostało stworzonych z przedmiotów gospodarstwa domowego, które były już używane, ale nadal nadawały się do użytku.
1.2 Realizacja idei, zrównoważony rozwój:
Nauczyciele plastyki i uczniowie szkoły przez dobry miesiąc zbierali i gromadzili kartonowe pudełka, z których wykonano 4-metrowe konstrukcje: dom jeża, piec, meble, naczynia. Dom został artystycznie wyrzeźbiony, do konstrukcji i mebli przymocowano kółka, aby można je było przesuwać i przekształcać scenografię. Użyte palety budowlane pięknie wpasowały się na scenie, a meble (stoły i łóżka) służyły nie tylko jako elementy scenografii, ale także pomagały uczniom choreografii w wykonaniu ekspresyjnych kompozycji tanecznych. Tekstura kartonu (papieru) jest bardzo ciepła, przyjemna w dotyku. Te detale są bardzo lekkie, więc z pomocą oświetlenia uzyskano niezwykle piękne efekty.
Aby przedstawić spalony dom, wykorzystano skrawki materiałów, przymocowując je z drugiej strony konstrukcji i obracając konstrukcje.
Obecnie te konstrukcje znajdują się w holu szkoły. Ponieważ w tej sali występują problemy akustyczne (bardzo wysoki pogłos), celem jest „pochłonięcie” dźwięku za pomocą skonstruowanych pudeł. Dodatkowo, z pomocą oświetlenia, można stworzyć różne nastroje, co będzie przydatne podczas innych wydarzeń. Piec, meble itd. będą służyły jako elementy wnętrza. W konsekwencji scenografia spektaklu nadal będzie służyć innym potrzebom szkoły.
Bohaterowie spektaklu – jeże – byli ubrani w czarne jednorazowe płaszcze przeciwdeszczowe, a kolce wykonano za pomocą gumek. Ten strój będzie również wykorzystywany podczas wydarzeń plenerowych jako ochrona przed deszczem.
Tym samym cała scenografia została stworzona z przedmiotów gospodarstwa domowego, które były już używane, ale nadal nadawały się do użytku. Jest to doskonały przykład zrównoważonego rozwoju, dowodzący, że wszystko można przywrócić do „nowego” życia.
1.3 Oryginalność wykorzystania muzyki:
Muzykę taneczną do spektaklu stworzył twórca muzyki eksperymentalnej Gintas K. Jest to mieszanka dźwięków słyszanych w domu, hałasów, fragmentów znanych utworów muzycznych, zwykłych instrumentów, różnych efektów dźwiękowych, uzyskanych dzięki obróbce taśm za pomocą technologii komputerowej.
Jak sam autor stwierdził, w tej muzyce łączą się awangarda, elektronika, industrial, noise, elektroakustyka i współczesna muzyka akademicka. Przy dźwiękach tej muzyki uczniowie programu choreograficznego wykonali wiele improwizacji, bawiąc się ruchem, tworząc choreografię.
Pozostała muzyka spektaklu również została przeprojektowana, dodano nowoczesne rytmy i inne elementy stylistyczne, aby była jak najciekawsza dla młodych dzieci występujących na scenie. W spektaklu pojawia się także kilka przykładów muzyki akademickiej.
Tworząc takie spektakle, twórców łączy dążenie do oryginalności, tworzenie sztuki jako alternatywy dla codziennej rutyny oraz chęć doskonalenia się. Poprzez muzykę, taniec i sztukę uczniowie uczą się sensu życia, innowacji i zrównoważonego rozwoju.
1.4 Litewscy muzycy wdrażają zielone idee
Wprowadzenie:
Zielone i zrównoważone idee przenikają również do świata muzyki. Jak litewscy muzycy i członkowie branży muzycznej uwzględniają idee promujące ochronę przyrody? W częstych wywiadach z twórcami muzyki można usłyszeć o miłości do natury, pielęgnowaniu jej oraz o wielkich (meta)fizycznych tajemnicach, które istnieją w lasach, jeziorach, rzekach, łąkach i całej żywej przyrodzie. Zespół muzyczny grający reggae, Ministry of Echology, twierdzi, że ekologia jest nieodłączną częścią ich codziennego życia. Warto również wspomnieć, że tendencje bliskiej relacji z naturą są szczególnie wyraźne wśród artystów tworzących muzykę etno oraz entuzjastów nagrań terenowych. Te dwie dziedziny połączył Donatas Bielkauskas, który zaprezentował koncepcyjne dzieło „Dying. City. For life”, zapraszając do refleksji nad relacją między miastem a naturą i do poszukiwania dróg współistnienia tych dwóch biegunów.
1.5 Zasoby, wdrażanie zrównoważonego rozwoju:
Jeśli chodzi o zielone idee odzwierciedlone w pracach artystów, to oczywiste jest, że bezpośrednich prób odnoszących się do zmian klimatycznych i wzywających do ochrony przyrody nie ma wiele. W albumie „Rainbow People” grupy „Uprising Tree” pojawiają się idee związane z ochroną przyrody, podobnie jak w debiutanckim albumie „Kłamca, który zakochał się w prawdzie” Mantvydasa Leona Pranulisa oraz w utworze „Global Warning”, który wykorzystuje fragmenty przemówień G. Thunberg jako detale kompozycji.
W 2019 roku Juozas Milasius wydał płytę „Electric & Acoustic”. Album, wydany w limitowanej edycji 213 egzemplarzy, miał różne okładki. Te okładki to stare okładki płyt, którym nadano nowe życie. Juozas, z pomocą swoich przyjaciół odpowiedzialnych za utylizację wyrzucanych winyli, zdobył mnóstwo starych płyt, których łączna liczba prawdopodobnie przekroczyła tonę. Z tego materiału Juozas wybrał i stworzył coś nowego. Uformował okładki swojego nadchodzącego albumu, nadając w ten sposób nowe życie dziełom z przeszłości, które były bliskie zapomnienia. Na wydarzeniu promującym album miała miejsce specjalna wystawa/instalacja, podczas której odwiedzający, zachęcani przez autora, mogli zastanowić się nad problemami związanymi z recyklingiem, przetrwaniem, starzeniem się i innymi zagadnieniami.
Na znaczenie recyklingu materiałów zwrócił uwagę również projekt muzyki drone/ambient „Skeldos”, którego głęboki album „Ilgės” miał kasety zapakowane w pudełka wykonane z papieru z recyklingu. Andrius Simkunas również podążył tą ścieżką, prezentując swój projekt nagrań plenerowych „Sala” w postaci płyty winylowej zatytułowanej „paSala”.
Daina Pupkevičiūtė zaoferowała piękną promocję z pomocą muzyki. Artystka tworząca muzykę w stylu drone/ambient w 2020 roku zaprezentowała album „Budynės. Sonata for the Fading Light”, który dedykowała refleksji nad zanikającym ekosystemem, chcąc zwrócić uwagę na kruchość otaczającego nas środowiska. Towarzyszył temu piękny i troskliwy gest – wszystkie pieniądze zebrane przez autorkę albumu na platformie Bandcamp zostały przekazane na Fundusz Sengirowy, który przyczynia się do ochrony starych lasów.
Lina Žilinskaitė, rzeźbiarka i pedagog, aktywnie podkreśla znaczenie ochrony przyrody w swojej działalności. W 2020 roku mieszkała i pracowała przez pięć miesięcy w Islandii. W tym czasie wykonała muzyczny performance w jaskini największego lodowca Europy, Vatnajökull, aby zwrócić uwagę na niepowstrzymany proces topnienia. Ponadto uczestniczyła w projekcie naukowo-ekologicznym „Ocean Missions Iceland”, podczas którego czyściła wybrzeża Islandii i pomagała badać wody Atlantyku.
Kompozytor Linas Baltas od wielu lat interesuje się tematyką ekologii i zrównoważonej konsumpcji, a w zeszłym roku aktywnie zapowiadał nadchodzące wydanie swojego albumu „Beehive”, poświęconego tematowi globalnego ocieplenia. L. Baltas starał się przenieść ideę ekologii na proces wydawniczy albumu, dlatego celem jest produkcja fizycznych kopii albumu wyłącznie z materiałów przyjaznych dla środowiska.
Przemysł muzyczny jest ściśle związany z produkcją gadżetów. Przejawia się to nie tylko w formie różnych ubrań, ale także breloków, kubków itp. Członek „Golden Parazyth”, Giedrius Širka, którego relacja z naturą jest doskonale znana wielu i stała się wręcz legendarna, w zeszłym roku, prezentując album „Empatijos”, powiedział, że w imię ochrony przyrody zrezygnował z pamiątek z atrybutami albumu.
1.6 Efektywność i korzyści:
Internet jest pełen artykułów o najbardziej zrównoważonych festiwalach muzycznych. Globalne trendy są takie, że festiwale zmieniają sposób swojego działania, mając na uwadze ochronę przyrody.
Obserwując komunikację litewskich festiwali muzycznych, niemal wszystkie wspominają o przyjazności środowiskowej. Galapagos, Braille Satellite, Karklė, Kilkim Žaibu, Mėnuo Juodaragis, Tamsta Festival itp. w taki czy inny sposób nawiązują do dbałości o naturę i zachęcają, by po festiwalach pozostawiać jak najmniej śladów działalności ludzkiej. Najczęściej sprowadza się to do prostego apelowania o niezaśmiecanie i szacunek dla natury. Plastikowe naczynia z litewskich festiwali w dużej mierze zniknęły. Tak więc Litwini naprawdę są zaawansowani, jeśli chodzi o niezaśmiecanie i korzystanie z ekologicznych naczyń.
Jednak są też festiwale, które szerzej patrzą na ekologię. W 2004 roku międzynarodowy festiwal muzyki kameralnej i ekologii „Ziemia Nieposłusznych” zainicjowany przez pianistę Rokasa Zubovasa i jego przyjaciół. Festiwal w Nidzie zaskakuje nie tylko programem kulturalnym, ale również stałą troską o naturę. Organizatorzy organizują ekologiczne plenery, przez kilka lat prowadzili kampanię zbierania śmieci (przyniesienie worka zebranych na plaży śmieci uprawniało do darmowego wejścia na koncert), a w 2020 roku muzyków Klaipėdzkiej Orkiestry Kameralnej przywiózł elektryczny autobus „Dancer” wyprodukowany w Kłajpedzie, zapraszając wszystkich chętnych do zapoznania się z najlżejszymi i najbardziej przyjaznymi środowisku autobusami na świecie.
1.7 Interakcja dziedzictwa i rocka w muzyce
Wprowadzenie:
Stare litewskie pieśni nie umierają. Są ożywiane i wykonywane przez różne zespoły muzyki ludowej, ale także współcześni twórcy muzyki nie pozostają na nie obojętni. Przykładami połączenia folkloru i rocka są litewskie zespoły folkrockowe takie jak Skylė, Pievos, Atalyja, Žalvarinis, Kitava, Spanxti, Marga muzika itd.
Być może najbardziej znanym zespołem folkrockowym jest „Žalvarinis”, założony w 2001 roku, który łączy litewski folklor z ciężkim rockiem i metalem. Zespół łączy dziedzictwo, nowoczesne rytmy muzyczne, dążenie do zrównoważonego rozwoju i wdrażanie ekologicznych idei.
1.8 Interakcja dziedzictwa I nowoczesności:
„Žalvarinis” to ekspresyjna grupa folkrockowa z Wilna, jedna z najbardziej znanych zmodernizowanych grup folklorystycznych w krajach bałtyckich.
Założycielem, menedżerem i autorem muzyki zespołu jest Robertas Semeniukas. „Žalvarinis” to archaiczny folklor, jego interpretacje i nowoczesne style muzyczne, od bluesa po rock czy world music, w syntezie. Łącząc sztukę ludową z współczesną muzyką, uzyskuje się kontrastowy i unikalny dźwięk. Podczas tworzenia i aranżowania piosenek muzycy inspirują się zespołami i artystami takimi jak Led Zeppelin, AC/DC, Pink Floyd, Deep Purple, Miles Davis, Frank Zappa i wieloma innymi. W 2001 roku kompozytor i producent R. Semeniukas zebrał członków dwóch kolektywów – grupy metalowej „Ugnelakis” i obrzędowego zespołu folklorystycznego „Kulgrinda”, zaaranżował 9 pieśni ludowych i nagrał debiutancki album grupy zatytułowany „Žalvarinis”. Słowo „žalvarinis” pochodzi od słów „zielony” i „miedziany”, dlatego czasami nazywa się to połączeniem dwóch słów „zielona miedź”. Jednym z najważniejszych celów zespołu jest ożywienie zanikających już litewskich pieśni ludowych. Obecnie w skład zespołu wchodzą wokaliści – Sigita Jonynaitė, Viltė Ambrazaitytė, Robertas Semeniukas oraz muzycy sesyjni wspomagający podczas koncertów. Energia zespołu oraz rock’n’rollowy, bluesowy rytm porywa wszystkich do ruchu. Dlatego nie dziwi, że grupa pojawia się na różnych festiwalach muzyki rockowej, nie tylko na Litwie i Łotwie, ale także w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii (na jednym z najbardziej prestiżowych angielskich festiwali „The Henley Festival”), Estonii, Austrii, Polsce, Ukrainie, Chinach. W ciągu dwudziestu lat istnienia nagrano dziesięć albumów muzycznych, zespół grał w niemal wszystkich litewskich miastach, brał udział w koncertach upamiętniających „Bałtycką Drogę”, obchodach Dnia Niepodległości na Litwie i za granicą. Muzyka zespołu pojawia się w ścieżkach dźwiękowych filmów, na stacjach radiowych, w telewizji, a także jest uwzględniona w pytaniach egzaminacyjnych z muzyki dla maturzystów. W repertuarze zespołu znajdują się pieśni ludowe z różnych regionów Litwy („Dijuta”, „Bitela” itp.). „Zallis warris” wykonywano w zrekonstruowanym języku pruskim. Wizerunek sceniczny zespołu jest dopasowany do nazwy – autentyczna biżuteria z mosiądzu i jaskrawo kolorowe lniane ubrania, autentyczne buty, długie rozpuszczone włosy. W pieśniach wykonywanych przez „Žalvarinis” pojawia się wiele motywów przyrody i drzew.
1.9 Zrównoważony rozwój:
„Człowiek jest nierozerwalną częścią całego stworzenia, pochodzimy stamtąd, ono nas karmi i nosi. W folklorze można znaleźć wiele metafor, różnych porównań człowieka do drzewa czy rośliny. Rośliny i drzewa są jak nasze drugie imiona lub źródła życia” – mówi Robertas Semeniukas. „Lubię litewskie pieśni ludowe, ponieważ mają głęboki archaiczny ładunek, kryje się w nich mistycyzm i filozofia życia, magia sutr wciąga cię i nie puszcza, chcesz się z nimi kręcić w nieskończoność. Gorąco popieramy projekt „Gaje Stulecia”. To bardzo ważna i znacząca praca. Historia naszego kraju jest nierozerwalnie związana z lasem. Las chroni i karmi nas do dziś. Szanujmy to, co mamy, sadźmy drzewa, dajmy dobry przykład młodszemu pokoleniu, a wszystko będzie dobrze!”
Grupa „Žalvarinis” zawsze wspierała idee ekologii i zrównoważonego rozwoju, starając się uczestniczyć w kampaniach i festiwalach związanych z problemami zanieczyszczenia środowiska. Była wokalistka zespołu Ineta Meduneckytė od 2018 roku zarządza instytucją publiczną „Etnoprojektai”, zajmującą się rozpowszechnianiem projektów muzycznych zorientowanych na etno, działalnością edukacyjną, szkoleniami nie tylko na Litwie, ale i na całym świecie. Obecnie aktywnie tworzy i występuje z projektem etno „Folk trio”, a od 2019 roku organizuje coroczny festiwal etno „Folk ratu”.
1.10 Oryginalność, poszukiwanie nowości.
„Žalvarinis” nie unika eksperymentów i współpracy z najbardziej znanymi profesjonalistami rocka, jazzu i folku, dlatego w 2014 roku zespół porwał nawet Światowy Festiwal Pieśni Litewskich, wykonując swoje utwory wspólnie z połączonym chórem uczestników festiwalu.
Wspólna praca na litewskie skrabalai i gitarę elektryczną „Skrabalrock” narodziła się dość niespodziewanie, gdy spotkali się muzycy – gitarzysta R. Semeniukas i skrabalista Karolis Sileika. Skrabalai – trapezoidalne drewniane łóżka o różnych rozmiarach, rzeźbione z drewna – dębu, jesionu – to tradycyjny litewski instrument perkusyjny.
Ostre riffy gitarowe, pulsacja rocka, folklor, jego interpretacja i synteza nowoczesnych stylów muzycznych, to wszystko – „Žalvarinis”. Litewskie tradycje pieśni, ogień i nowoczesne wpływy nie tylko rocka, ale także bluesa i muzyki świata tworzą niezapomniany, potężny wybuchowy mix muzyczny.
