Spis treści
1. Tworzenie sztuki ulicznej czyni Mariampol sławnym
Mariampol można uznać za jedną wielką galerię sztuki ulicznej na świeżym powietrzu. W lecie 2011 roku Ray Bartkus, litewski artysta mieszkający w USA, zainicjował pomysł sympozjum „Malonny: Mariampol-Londyn-Nowy Jork”, dzięki współpracy z ludźmi o podobnych poglądach oraz innymi artystami. Celem tego wydarzenia było zjednoczenie twórców z różnych krajów i narodowości do wspólnej pracy. W ramach sympozjum powstało 30 dzieł sztuki, które zdobią różne przestrzenie miejskie, nadając im wyjątkowy charakter i wyróżniając je w kontekście międzynarodowym.
1.1 Zasoby, przyjazność dla środowiska i zrównoważony rozwój twórczości:
Praca artysty Raya Bartkusa „Płynące życie” (2015) została namalowana na starym jazie w Mariampolu. Był to stary, niepozorny budynek. Rysunek został wykonany w odwrotnej perspektywie, a jego prawdziwy porządek odbija się jedynie w wodzie. W zależności od warunków naturalnych, odbicie falowało lub było wyraźne, a czasami całkowicie znikało. Artysta miał nadzieję, że każdy przechodzień znajdzie tu coś nowego. Ten rysunek, podobnie jak dni naszego życia, za każdym razem wygląda inaczej. Pod wpływem warunków atmosferycznych i wody, dzieło uległo zniszczeniu po kilku latach, ale zostało poprawione i odrestaurowane.
Artysta uważa, że sztuka uliczna to bardzo demokratyczna forma sztuki, bezpośrednia, dla której otaczające środowisko ma ogromne znaczenie. Lubi komunikować się z otoczeniem za pomocą dzieł sztuki, zmieniać je i nadawać im nowe znaczenie. Inspirują go różne rzeczy, w tym stare, zniszczone mury.
Artysta potrafi przyciągnąć uczestników z całego świata do sympozjum. „Na początku nie było łatwo – mówi R. Bartkus. – Teraz jest to nieporównywalnie prostsze, ponieważ mamy dobrze rozpoznawalną markę i zwolenników na całym świecie.” Wolontariusze z Mariampola, którzy pomagają w realizacji wielu dzieł, są wysoko cenieni na sympozjum.
1.2 Nowość, unikalność i korzyści:
To dzieło zostało wydrukowane na okładce magazynu „National Geographic” z podpisem „Nieznana Litwa”. W 2019 roku zostało wybrane jako najpiękniejsze litewskie dzieło sztuki ulicznej na międzynarodowych targach turystyki i aktywnego wypoczynku Adventur.
Praca „Płynące życie” namalowana przez Raya Bartkausa, która tchnęła nowe życie w ściany starej tamy w Mariampolu, znów pobudza wyobraźnię użytkowników Internetu. Uwagę na to dzieło zwrócił także aktor Lucas Alifano, co przyczyniło się do zwiększenia jego popularności. Znany aktor podzielił się na Facebooku zdjęciem „Płynącego życia”, wyjaśniając, że mural do góry nogami jest poprawnie odbity w wodzie. W ciągu kilku dni ten post zdobył ponad 200 000 polubień, 18 tysięcy udostępnień i półtora tysiąca komentarzy. Jeszcze więcej niż 10 tysięcy serduszek zebrał Lucas Alifano po opublikowaniu go na swoim profilu na Instagramie. Obserwujący aktora w sekcji komentarzy dzielili się wątpliwościami co do autentyczności zdjęcia, twierdząc, że zostało stworzone za pomocą programów do edycji zdjęć. „Przyszedłem tu, żeby powiedzieć, że to fałsz, słabo podrasowany obraz, ale… zanim coś stwierdzę, sprawdzam i widzę, co znalazłem, <…> to jest na Litwie,” skomentował jeden z internautów, dzieląc się innym zdjęciem tamy z innego kąta. „Miałem wrażenie, że wszystko tutaj jest fałszywe, chociaż tak nie jest.”
Praca „Płynące życie” czyni Mariampol znanym na całym świecie, zwiększając tym samym atrakcyjność miasta, przyciągając coraz większą liczbę turystów i przynosząc korzyści miastu.
1.3 Rzeźba „Zatruty Umysł”
Wprowadzenie:
Rzeźba „Zatruty Umysł” została stworzona w Mariampolskiej Szkole Sztuki i przede wszystkim mówi o zanieczyszczeniu naszych umysłów. Jej punktem wyjścia jest ludzki intelektualny początek. Filozofia dzieła skłania nas do myślenia o naszej transformacji i „wzroście” jako homo sapiens w kontekście globalnego świata. Rzeźba została wykonana z użytych surowców.
Rzeźba sama w sobie (łac. sculpo – 'rzeźbię’) jako obiekt jest gałęzią sztuk wizualnych i najstarszym typem sztuki trójwymiarowej. Obejmuje ona tworzenie przestrzennych estetycznych, artystycznych obiektów z różnych materiałów, kopiowanie istniejących form w otoczeniu, uwydatnianie i podkreślanie pewnych ich cech lub tworzenie obiektów abstrakcyjnych itp. Wszystkie metody tworzenia rzeźby często wymagają dużej ilości energii i mają negatywny wpływ na środowisko: elektryczność, materiały itp. Jeśli chodzi o rzeźbę „Zatruty Umysł”, materiały użyte do jej wykonania podkreślają świadomy wybór. Bez użycia elektryczności, wody ani innych dodatkowych materiałów, wręcz przeciwnie, wykorzystane zostały wyłącznie surowce wtórne.
Problem:
Do stworzenia rzeźby zastosowano zrównoważoną metodę tzw. „sztuki z odpadów”, która ma na celu nie tylko estetykę, ale również przekaz społeczny. Główna idea pracy skłania do refleksji nad pytaniami: Jak nasze umysły ulegają zanieczyszczeniu, napełniając się zbędnymi informacjami i „śmieciami”? Jakie działania można podjąć, aby temu zapobiec? W przypadku rzeźby „Zatruty Umysł” świadomie wybrano wyłącznie surowce wtórne, co miało na celu oszczędność energii i ograniczenie powstawania odpadów.
Materiały:
W rzeźbie „Zatruty Umysł” wykorzystano surowce wtórne, takie jak masa papierowa z niszczarki, kłębki nici, które straciły swoją jakość, odpady piankowe, skrawki tkanin itp. Wszystkie te odpady zostały zapakowane w używane torby polietylenowe i przezroczystą folię. Uczniowie użyli starej czerwonej farby, która straciła swoją jakość, oraz resztek kleju wytłaczanego. Włączenie już użytych materiałów do produkcji rzeźby pozwala na rezygnację z użycia nowych surowców, wykorzystując to, co już wcześniej służyło.
Etapy twórcze rzeźby „Zatruty Umysł”:
Uczniowie najpierw rysowali szkice mózgu, zbierali materiały, omawiali przebieg pracy, użycie materiałów, cel twórczy, a także dyskutowali o aktywności ludzkiego mózgu i jego zanieczyszczeniu. Worki na śmieci zostały zawiązane w jednolitą, wspólną formę, aby przypominały objętość i kształt mózgu. Następnie cała forma została
owinięta przezroczystą folią. Za pomocą kleju makroflex uczniowie uformowali rowki mózgowe. Po nadaniu kształtu mózgu, w ostatnim etapie rowki zostały pomalowane czerwoną farbą.
W ten sposób młodzież jest kształcona, uczona kreatywnego myślenia, opierając się na zasadach filozoficznych i poszukując zrównoważonych koncepcji. Używanie tego, co już było wykorzystane, nadaje przedmiotom efekt intelektualnej nowości.
1.4 Filozofia rzeźby z odpadów i zrównoważony rozwój:
W kontekście dzisiejszych popularnych terminów często słyszymy pojęcie zrównoważonego rozwoju, które obejmuje szerokie pole informacyjne. Oto zrównoważony styl życia – oznacza on zrównoważoną konsumpcję żywności, ubrań, przedmiotów w ogóle, tworzenie zrównoważonego środowiska. Dla niektórych „boom” zrównoważonego rozwoju jest ich stylem życia przekazywanym z pokolenia na pokolenie, dla innych jest to jedynie XXI-wieczna „moda”. O zrównoważonym rozwoju mówiono pod koniec XX wieku. Pojęcie zrównoważonego rozwoju zostało po raz pierwszy użyte w 1987 roku w raporcie Organizacji Narodów Zjednoczonych „Nasza wspólna przyszłość”, który szczególnie podkreślał dążenie do strategii zrównoważonego rozwoju – utrzymania harmonii między ludźmi, przyrodą oraz tworzenia wzajemnych relacji między społeczeństwami.
Istnieją dwa powody powstania rzeźby „Zatruty Umysł”. Pierwszym z nich jest to, że młody człowiek, próbując poznać zawiłości i nowości „świata”, zostaje informacyjnie zanieczyszczony. Nieumiejętność przetwarzania strumieni informacji, właściwego rozdzielania ich na potrzebne i niepotrzebne. Drugi powód to przede wszystkim edukacyjny charakter rzeźby, która przypomina nam wszystkim o właściwym myśleniu i o wysiłkach, aby nie zanieczyszczać się informacyjnymi „śmieciami”.
1.5 Sztuka Ziemi
Wprowadzenie:
Sztuka Ziemi, znana jako Earthworks, sztuka środowiskowa, to ruch artystyczny, który pojawił się w latach 60. i 70. XX wieku w Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych, choć istnieją również przykłady z innych krajów. „Sztuka Ziemi” rozszerzyła granice sztuki pod względem używanych materiałów i lokalizacji prac. Używane materiały pochodziły często z Ziemi, w tym gleba, skały, roślinność oraz lokalnie dostępna woda, a miejsca pracy często znajdowały się z dala od centrów mieszkalnych. Dokumentacja fotograficzna trudno dostępnych miejsc była zwykle przywożona do galerii sztuki w miastach.
Nowość i unikalność:
Idea stojąca za tym ruchem artystycznym polegała na odrzuceniu komercjalizacji tworzenia sztuki. W tamtym czasie powstał ruch ekologiczny. Jednocześnie dominowała idealizacja życia na wsi i prostoty, powrót do natury. Planeta Ziemia staje się domem ludzkości.
Forma sztuki zyskała na popularności w latach 60. i 70. XX wieku, ponieważ sztuka ziemi nie była łatwo komercjalizowana, w przeciwieństwie do „masowo produkowanego kulturalnego śmiecia” tamtego okresu. W tym okresie zwolennicy sztuki ziemi odrzucili muzeum lub galerię jako miejsce działań artystycznych i tworzyli monumentalne projekty krajobrazowe, które wykraczały poza zasięg tradycyjnych przenośnych rzeźb i rynku sztuki komercyjnej, chociaż dokumentacja fotograficzna była często rutynowo prezentowana w galeriach. Sztuka ziemi była inspirowana sztuką minimalistyczną i konceptualną, a także współczesnymi ruchami, takimi jak De Stijl, kubizm, minimalizm oraz prace Constantina Brâncușiego i Josepha Beuysa. Jednym z pierwszych artystów sztuki ziemi był Herbert Bayer, który pracował w 1955 roku w Grass Mound Aspen, Kolorado.
Materiały:
Sztuka Ziemi pojawiła się także na Litwie. Przedstawiciele sztuki ziemi tworzą artystyczne obiekty z materiałów znalezionych właśnie tutaj, w naturze: wysuszonych roślin, żab, liści, kamieni, piasku, gliny. Są one wystawiane bezpośrednio w naturze. Z powodu dostępnych i prostych materiałów, sztuka ziemi może wydawać się bardzo prosta na pierwszy rzut oka. Jednak, jak w każdym dziele sztuki, kluczowa jest idea. Twórca sztuki ziemi widzi wizję, jak zmienić, przekształcić i artystycznie uformować wybrany obiekt naturalny. Często doskonały obiekt powstaje poprzez niemal nieznaczną ingerencję, jedynie podkreślenie czegoś. Szczególnie ważna jest tutaj wrażliwość na otoczenie: im mniejsze „ja” twórcy, tym większe dzieło. „Artysta musi podporządkować się naturze, dostosować się do specyfiki konkretnego obszaru” – wyjaśnia M. Gvildys, propagator litewskiej szkoły sztuki ziemi.
„Sztuka ziemi – to nazwa nadana tym dziełom, które są tworzone z naturalnych materiałów i podlegają tymczasowości, innymi słowy, natura integruje to, co zawsze tutaj było, ale wyglądało zupełnie inaczej, bez dodawania czegokolwiek obcego” – mówi Marijus Gvildys.
„Tymczasowość i zmiana to najważniejsze przesłanie przekazywane przez sztukę ziemi, która odzwierciedla naturę. Przypomina nam, jak ważne jest cieszenie się chwilą i uczy nas odczuwać jej wyjątkowość” – wyjawia istotę sztuki ziemi znany litewski florysta.
1.6 Realizacja pomysłu:
Szkoła Sztuk Pięknych w Mariampolu w 2024 roku podjęła wyzwanie i w czerwcu organizuje plenerową wystawę rzeźb sztuki ziemi „I’art del la terre”.
Park, który graniczy ze szkołą, zdaje się prosić o kreatywność artystów, korzystając z tego unikalnego krajobrazu i wykorzystując zrównoważone, naturalne materiały. Plener trwał tydzień, co przyciągnęło uwagę odwiedzających, mediów oraz samorządu. Idea zrównoważonego rozwoju podkreśla historyczne znaczenie parku w stylu francuskim. Park ten został założony w okresie międzywojennym i był jednym z najbardziej imponujących parków na Litwie w tamtym czasie; obsadzono go rzadkimi, importowanymi drzewami i roślinami, a nad strumieniem Javonelis stworzono przytulne mostki i ścieżki. Niestety, dziś park szybko zanika, staje się bagienny, a stare drzewa gniją z powodu wilgoci, dlatego plener Sztuki Ziemi jest wrażliwym znakiem pamięci historycznej i sposobem na nadanie sensu litewskiemu dziedzictwu.
